Archeologie en het kustgebied van Zuid-Holland...
Het landschap in West-Nederland heeft na de laatste ijstijd, de afgelopen 8000 jaar voortdurend onder invloed van de zee gestaan. In deze natte omgeving speelden ook de rivieren Rijn en Maas een belangrijke rol. In dit steeds veranderende landschap waren de bewoningsmogelijkheden voor de mens beperkt tot de min of meer stabiele natuurlijke verhogingen, zoals de oeverwallen van kreeksystemen die onder invloed stonden van getijden of hoge zandkoppen die aan het einde van de laatste ijstijd als gevolg van wind waren opgestoven: de zgn. 'donken' of 'rivierduinen'. De meeste van deze voor bewoning geschikte 'landschappen' worden nu door soms meters dikke lagen klei en veen aan het zicht onttrokken, maar zijn nog wel degelijk in de ondergrond aanwezig en dus door archeologen op te sporen.
Wie aan het Nederlandse kustgebied denkt, zal zich al snel een voorstelling maken van de duinen, die als een natuurlijke verdedigingszone het achterland afschermen van de zee. De duinen zoals wij die nu kennen, reiken tot meer dan 20 m boven NAP (Nieuw Amsterdams Peil) en zijn grotendeels in de middeleeuwen ontstaan. Deze 'Jonge Duinen' vertegenwoordigen echter de allerlaatste fase van een ontwikkelingsgeschiedenis die meer dan 6000 jaar geleden begon.
Toen, circa 4000 voor Chr., bevond de kust zich op 8 tot 10 km oostelijk -dus landinwaarts- van de huidige kustlijn en ontstonden onder invloed van sedimentaanvoer (met name zand), getijden, golfwerking en de wind de lage zogenaamde 'Oude Duinen' die omstreeks 3500 voor Chr. aantrekkelijke bewoningsplaatsen vormden voor de mens. In deze periode die bekend staat als de Nieuwe Steentijd vond in de kustzones van Noordwest-Europa een belangrijke overgang plaats in de bestaansbasis van de samenlevingen: namelijk die van jager en visser naar die van jager/visser én landbouwer/veeteler. Hoe deze overgang in de kuststreken tot stand kwam is voor archeologen een belangrijke vraag. En juist hierover is pas de afgelopen jaren meer bekend geworden, met name door archeologisch onderzoek in Midden-Delfland.
Al eerder waren in Wateringen en Ypenburg in de ondergrond nederzettingsresten en een grafveld uit de Late Steentijd op de Oude Duinen aangetroffen, maar in 2001 werd in de buurt van Schipluiden op een diepte van bijna 3 meter tijdens archeologisch onderzoek door middel van boringen een zandlichaam aangetroffen waarvan al snel werd vermoedt dat het om het vroegst bewaard gebleven duintje in het West-Nederlandse kustgebied gaat waarop zeldzame, goed bewaard gebleven archeologische resten uit de Nieuwe Steentijd aanwezig zouden kunnen zijn. Dit vermoeden werd bewaarheid toen dit duintje in 2004 moest worden opgegraven in verband met de aanleg van de Afvalwaterzuiveringsinstallatie Harnaschpolder in Schipluiden. Dit onderzoek bracht een door veen en klei perfect bewaard gebleven nederzettingsterrein uit het midden van de Nieuwe Steentijd (circa 3600 voor Chr.) aan het licht, met de vroegste bewijzen voor akkerbouw en veeteelt in het Nederlandse kustgebied.
De vindplaats op het duintje van Noordhoorn, leverde talrijke vuurstenen werktuigen en aardewerken potten op, naast goed geconserveerde voorwerpen van hout (zoals peddels), gewei en been (zoals priemen en dissels). De enorme hoeveelheid grondsporen, donkere verkleuringen in het zand, wijzen op de aanwezigheid van verschillende malen herbouwde boerderijen, omheind door een houten hekwerk, waarbij men naast veehouderij en landbouw zich ook in het leven voorzag door middel van jacht en visvangst. Uit de verschillende begravingen die aan de voet van het duin zijn aangetroffen, valt op te maken dat deze plaats langdurig en aaneensluitend bewoond is geweest. Deze vindplaats in Midden-Delfland is een zeldzame informatiebron geworden voor de vroegste kolonisatie van het Nederlandse kustgebied. Bij het terrein van de Afvalwaterzuiveringsinstallatie Harnaschpolder zal dit duintje, met de oorspronkelijke begroeiing in het landschap worden herbouwd als blijvende herinnering aan deze belangrijke woonplaats uit de Steentijd.
>> Lees meer over sporen rond het tracé van de A4
>> Lees meer over sporen in Vlaardingen
>> Lees meer over de archeologische verwachting voor het gebied
Ga voor onderzoek naar dit thema ook:
⇒ Naar de inleidende tekst
⇒ Naar de verwijzingen (literatuur en websites)
⇒ Naar de bronnen
⇒ Naar de foto's
